บันทึกการเดินทางภาคสนามทางมานุษยดุริยางควิทยา ภาควิชามานุษยดุริยางควิทยา คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประเทศฟิลิบปินส

บันทึกการเดินทางภาคสนามทางมานุษยดุริยางควิทยา ภาควิชามานุษยดุริยางควิทยา คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ประเทศฟิลิบปินส์

ระหว่างวันที่ 29  เมษายน - 6 พฤษภาคม 2560

Fieldwork Ethnomusicology @ Sukiap,Lubuagan,Kalinga,Philippines

29 เมษายน 2560 (วันเสาร์)

-        5.30 น. สนามบินสุวรรณภูมิ TG 620

-        10.30 น. สนามบินมนิลา เดินทางต่อมหาวิทยาลัยฟิลิบปินส์ ( UP Center For Ethnomusicology )

-        ฟังยรรยายตารางกิจกรรมภาคสนาม บริบทหมู่บ้านกาลิงก้า และข้อแนะนำเบื้องต้นในการปฏิบัติ การเป็นอยู่ในหมู่บ้านกับผู้คนชุมชน

-        เดินทางท่ารถประจำทาง บขส. เพื่อเดินทางเข้าสู่อำเภอ Lubuagan, Kalinga ใช้เวลาเดินทาง เป็นเวลา 11 ชั่วโมง  30 นาที ( 18.00 – 5.30 )

 30 เมษายน  2560 (วันอาทิตย์)

-        รับประทานอาหารเช้า ร้านข้าวท้องถิ่นบริเวณท่ารถ Lubuagan

-        เตรียมนั่งรถท้องถิ่นเพื่อเข้าสู่ แขวง Kalinga

-        ซื้อของใช้จำเป็นที่ต้องใช้ในหมู่บ้าน ได้แก่ น้ำดื่มแบบถังลิตร  2 ถัง และขวดเล็กส่วนบุคคล ไก่เป็นๆ อาหารแห้ง ขนมปัง ขนมอื่นๆ

                                       

-        นั่งรถท้องถิ่นเข้าหมู่บ้าน Sukiap

-        พักทานอาหารกลางวัน

-        เข้าพบผู้ว่าเทศบาลประจำเขต Sukiap

-        เดินทางเข้าหมู่บ้าน โดยรถท้องถิ่น ใช้เวลา 3  ชั่วโมง โดยประมาณ

-        ถึงปากทางเข้าหมู่บ้านต้องเดินเท้า ไต่เขาและแบกสัมภาระส่วนตัว ส่วนรวมต่างๆเพื่อเข้าหมู่บ้าน โดยใช้เวลาอีกประมาณ 1 ชั่วโมง 30 นาทีโดยประมาณ

                                                              

-        14.30 น. ถึงหมู่บ้าน Sukiap ชุมชน Kalinga โดยการต้อนรับ อาจารย์เบนนี่ และครอบครัว

-        นำสัมภาระขึ้นบ้านที่พักแรม แบบบ้านชุมชนท้องถิ่น

-        15.30 น. เข้ากลุ่มเรียนเครื่องดนตรีท้องถิ่น Bamboo Music กิจกรรมดนตรี 1 Tongaton

-        18.00 น. รับประทานอาหารเย็น และเป็นอาหารมื้อแรกในหมู่บ้าน Sukiap

-        19.00 น. เข้าร่วมกิจกรรมการแสดง งานวันสุกดิบงานประจำปีของหมู่บ้าน Sukiap

-        23.30 น. เข้าที่พักนอน

1 พฤษภาคม 2560 (วันจันทร์)

-        6.00 น. ตื่นนอน อาหารเช้า กาแฟท้องถิ่น

-        กิจกรรมเรียนเครื่องดนตรี 2 Tambi

-        รับประทานอาหารเที่ยง

-        เข้าร่วมงานประจำปีของหมู่บ้าน Sukiap  ณ. ที่โบสถ์และลานกีฬาประจำหมู่บ้าน ดังนี้ การแสดงวัฒนธรรมท้องถิ่น เครื่องดนตรีและรำท้องถิ่น (รำท่านกกาลิงก้า ) เด็กวัยรุ่นผู้ชายจะเล่นกีฬาบาสเกตบอล เด็กๆวัยรุ่นผู้หญิงจะเล่นกีฬาวอลเล่ย์บอล

และ การพูดให้โอวาทจากผู้เฒ่าผู้แก่ ผู้อาวุโสทั้งหลายประจำหมู่บ้าน

-        16.00 น. ครูโหน่ง (รศ.ดร.มานพ วิสุทธิแพทย์) พาเป็นอาบน้ำตามวิถีท้องถิ่นที่แม่น้ำ โดยต้องเดินเท้าไต่ภูเขาและริมแม่น้ำไปอีกประมาณ 1 ชั่วโมง

-        18.00 น. รับประทานอาหารเย็น

-        19.30 น. กิจกรรมเรียนเครื่องดนตรี 3 Saggeypo

-        22.00 น. เข้าที่พักพักผ่อนตามอัธยาศัย

2 พฤษภาคม 2560 (วันอังคาร)

-        ตื่นนอน อาหารเช้า กาแฟท้องถิ่น

-        9.00 น. กิจกรรมดนตรี 4 Kulitong

                                                         

-        12.00 น. รับประทานอาหารเที่ยง

-        13.00 น. กิจกรรมเดินเท้าเยี่ยมเยือนหมู่บ้านริก ริก เส้นทางเดินเท้าไตหน้าผา ภูเขา เลาะริมแม่น้ำ ใช้เวลาเดินทางประมาณ 1.30 ชั่วโมง ได้แค่ครึ่งทาง ถึงตรงสะพานข้ามแม่น้ำทางเชื่อมระหว่างภูเขา ครูโหน่งตัดสินใจยุติการเดินทาง เพราะเย็นนี้มีกิจกรรมสอบการแสดงเครื่องดนตรีท้องถิ่นต้งมาเตรียมงานและฝึกซ้อมการแสดง

                              

-        15.00 น. กิจกรรมเครื่องดนตรี 5 Kalsa (การตีกังสะ)

-        16.00 น. ซ้อมการแสดง และตกแต่งสถานที่ เพื่อเตรียมสอบการแสดงดนตรีชนเผ่าที่ได้เล่าเรียนมาทั้งหมด และสุดท้ายการแสดงเพื่อแลกเปลี่ยนวัฒรธรรม ด้วยบทเพลงและรำวงมาตราฐานแบบไทย

-        รับประทานอาหารเย็น

-        19.00 น. สอบการแสดงดนตรีชนเผ่า  และการแสดงแลกเปลี่ยนวัฒนธรรม สุดท้ายด้วยกิจกรรมดนตรีปะทะสังสรรค์ กับผู้ชม ชุมชนในหมู่บ้านด้วยการตีกังสะ ระนกประจำท้องถิ่น การร้องเพลงตอบโต้กันสองฝั่งระหว่างบ้านในชุมชน

                                        

-        24.00 น. จบกิจกรรม เข้าที่พักพักผ่อนตามอัธยาศัย

3 พฤษภาคม 2560 (วันพุธ)

-        ตื่นนอน อาหารเช้า กาแฟ

-        รู้สึกตื่นเต้นและใจหาย ต้องเก็บสัมภาระเพื่อเดินทางออกจากหมู่บ้าน จบภาระกิจการเรียนรู้กิจกรรมต่างๆในหมู่บ้าน

-        บรรยากาศอำลาอาลัย มิตรภาพ น้ำตา ฯลฯ พรรณาไม่หมด ไม่นึกเลยว่าผู้คนในชุมชนจะมีมิตรภาพที่ดีเยี่ยมให้กับคณะพวกเรามากขนาดนี้

                                

-        เดินเท้าพร้อมทั้งสัมภาระส่วนตัว ส่วนกลาง  ออกจากหมู่บ้านไปปากทางท่ารถท้องถิ่น โดยทางเดินไต่ภูเขา ขึ้นมาปากทาง ใช้เวลาเดินออกจากหมู่บ้าน 1.30 ชั่วโมง สะบักสะบอมพร้อมเหงื่อ ลมหายใจที่หอบเหนื่อย

-        ถึงปากทางท่ารถหมู่บ้านเดินทางด้วยรถท้องถิ่นเพื่อไปท่ารถเขตแขวง  kalinga เพื่อต่อรถเดินทางต่อเข้าสู่เมืองหลวง  Manila

-        17.30 น. ท่ารถ บขส. ใช้ชีวิตบนรถอีกทั้งคืน เป็นเวลา 11.30 ชั่วโมง ท่ารถไม่ติดระหว่างทางเขา คงจะถึงแค่เช้าๆ แต่ถ้ารถติดก็ ยาวๆกันไป

-        5.30 น. ถึงท่ารถ บขส. Manila เดินทางต่อไปที่มหาวิทยาลัยฟิลิบปินส์ ( UP Center For Ethnomusicology)

4  พฤษภาคม  2560 (วันพฤหัสบดี)

-        - 5.30 น. จากท่ารถ บขส. เดินทางต่อไปที่มหาวิทยาลัยฟิลิบปินส์ ( UP Center For Ethnomusicology)

-        เข้าที่พักหอพักนักศึกษามหาวิทยาลัยฟิลิบปินส์ ( UP Center For Ethnomusicology)

-        รับประทานอาหารเช้า ที่โรงอาหารมหาวิทยาลัย

-        10.00 น. พาเที่ยวชมเมือง ห้างสรรพสินค้าในเมืองมนิลา

-        16.00 น. จัดเตรียมสถานที่ และซ้อมบทเพลงบรรเลง พิธีลำลึก  100  ปี maceda

               

-        20.00 น. รับประทายอาหารเย็น โรงอาหารมหาวิทยาลัย เข้าที่พักพักผ่อนตามอัธยาศัย

5 พฤษภาคม 2560 (วันศุกร์)

-        ตื่นนอน อาหารเช้าส่งถึงที่  แต่มาช้า ข้าวหน้าเนื้อ ไก่ หมู ร้านดัง

-        10.oo น. UP Center For Ethnomusicology จัดเตรียมสถานที่ และซ้อมพิธีไหว้ครูงานลำลึก 100 Year Maceda

-        พาเยี่ยมชมภาควิชาดนตรีของมหาวิทยาลัย ภาควิชาดนตรีศึกษา ภาควิชามานุษยดนตรีวิทยา

ห้องเรียนดนตรีต่างๆ ห้องสมุด สำนักงานคณบดี ห้องสมุดดนตรี ห้องทำงาน ดร.ซานโตส และห้องเก็บผลงานทั้งภาพ และเสียง เครื่องดนตรีทางมานุษยดนตรี

                                              

-        รับประทานอาหารเที่ยง

-        13.00 น. พาเยี่ยมชมเมืองมานิลา 02

-        16.00 น. เข้าร่วมงานพิธีกรรมไหว้ครู และลำลึก  100 ปี Maseda อ่านบทไหว้ครูไทย ปาเจราจาริยาโหนติฯลฯ  กล่าวคำลำลึกโดยคณาจารย์มหาวิทยาลัยฟิลิบปินส์ และรศ.ดร.มานพ วิสุทธิแพทย์ ,ดร.รามอน ปากายอน ซานโตส

-        ร่วมรับประทานอาหารเย็น ระหว่างคณาจารย์ นิสิตนักศึกษาจากประเทศไทย และนักศึกษาUP Center for Ethnomusicology

-        กลับที่พัก พักผ่อนตามอัธยาศัย

6 พฤษภาคม 2560 (วันเสาร์)

-        ตื่นนอน อาหารเช้า เก็บสัมภาระเพื่อเดินทางกลับประเทศไทย

-        เยี่ยมชมโบสถ์ประจำเมืองมนิลา

-        12.00 น. รับประทานอาหารเที่ยง

-        13.30 น. เยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ และคุกใต้ดิน

-        16.00 น. เดินทางไปนามบิน เพื่อกลับประเทศไทย

-        22.30 น. ภึงประเทศไทยดดยสวัสดิภาพ จบการภาคสนามทางมานุษยดุริยางควิทยา ประเทศฟิลิบปินส์ ประจำปีการศึกษา 2560 ภาควิชามานุษยดุริยางควิทยา คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

-        ขอบพระคุณ รศ.ดร. มานพ วิสุทธิแพทย์ ที่พาพวกเราชาวคณะเดินทางเปิดโลกทัศน์ความเป็นนักมานุษยดุริยางควิทยา

-        ขอบคุณ โรอาน ฟิลิบส์ และคณาจารย์ นักศึกษา UP Center For Ethnimusicology ให้การต้อนรับและดูแลตลอดการเดินทางภาคสนาม ขอบคุณครับ

แชมเบอร์มิวสิก (Chamber Music)

    แชมเบอร์มิวสิค (Chamber Music) เป็นเพลงบรรเลง (Instrumental  Music) ประพันธ์ขึ้นสำหรับบรรเลงด้วยวงดนตรีกลุ่มเล็กๆ คำว่า chamber หมายถึงห้อง แสดงให้เห็นว่าเป็นวงดนตรีที่มีขนาดเล็กจนสามารถจัดการแสดงในห้องได้  ในการบรรเลงจะใช้ผู้บรรเลง 1 คนในแต่ละแนวทำนอง  แชมเบอร์มิวสิคมีโครงสร้างที่คล้ายคลึงกับซิมโฟนี (symphony) คือ ประกอบด้วยท่อนเพลง (movement) 4 ท่อน ซึ่งแต่ละท่อนจะมีลีลาจังหวะแตกต่างกัน คือ เร็ว ช้า เร็วปานกลาง และเร็ว ในยุคคลาสิค แชมเบอร์มิวสิคได้รับความนิยมอย่างมาก โดยเฉพาะในกลุ่มชนชั้นกลางและ ชนชั้นสูง เราสามารถที่จะบอกจำนวนผู้บรรเลงแชมเบอร์ มิวสิคได้จากชื่อเพลง เช่น ทริโอ ควอเตท ควินเตท เป็นต้น

 คอนแชร์โต (Concerto) เป็นคำที่มีรากศัพท์มาจากภาษาละติน หมายถึง การประชันหรือสู้กัน (Fighting of Contending) มีความหมายถึงการประชันกันระหว่างเครื่องดนตรีเดี่ยวกับวงออร์เคสตรา คอนแชร์โตเป็นประเภทของบทเพลงที่ประกอบด้วย 3 ท่อน (Movement) คือ
                                  ท่อนเพลงที่ 1 (First Movement) เป็นบทนำของเพลง ความเร็วจังหวะใช้ในลักษณะเร็ว
                                  ท่อนเพลงที่ 2 (Second Movement) โดยทั่วไปจะเป็นท่วงทำนองที่ช้าเป็นการพัฒนาทำนองหลักของบทเพลง (Theme) มีลักษณะช้า
                                  ท่อนที่ 3 (Third Movement) ลักษณะของโครงสร้างมักจะเป็นลักษณะของความเร็วแบบสนุกสนาน
                 เครื่องดนตรีที่นิยมนำมาประพันธ์เพื่อบรรเลงเดี่ยวประเภทคอนแชร์โตมักได้แก่ เปียโน, ไวโอลิน, เชลโล, ฟลูท, ในการเขียนชื่อเพลงประเภทคอนแชร์โตนี้มักจะมีชื่อเครื่องดนตรีนั้น ๆ ปรากฏอยู่หน้าคำ “Concerto” เช่น ไวโอลินคอนแชร์โต

ซิมโฟนี (Symphony) เป็นบทเพลงที่เป็นรูปแบบและนิยมประพันธ์ในสมัยคลาสสิก (1750-1820) ในระยะแรกๆ นั้น ซิมโฟนียังมีรูปแบบที่ไม่แน่นอนนัก แต่ก็มีความแตกต่างจากเพลง
ในสมัยบาโรค (Baroque) ต่อมาได้มีการปรับปรุงจนมาถึงสมัยคลาสสิกทุกอย่างเริ่มมีแบบแผนมากขึ้น มีมาตรฐานที่เห็นชัดเจนขึ้น ปัจจุบันบทเพลงซิมโฟนีที่ประพันธ์ขึ้นในสมัยคลาสสิกถือว่าเป็นต้นแบบของบทเพลงประเภทนี้ และบทเพลงจำนวนมากประพันธ์โดย ไฮเดิน (ค.ศ.1732-1809) คีตกวีชาวออสเตรียนเป็นผู้ที่ได้รับการยกย่องว่าเป็น “บิดาแห่งซิมโฟนี” 

ฟรานซ์ โจเซฟ ไฮเดิน (FranZ Joseph Haydn)

                บทเพลงประเภทซิมโฟนีเป็นเพลงขนาดใหญ่ซึ่งผู้ประพันธ์เพลงประพันธ์ขึ้นอย่างมีกฏเกณฑ์ และแบบแผนเพื่อใช้บรรเลงสำหรับ 

วงออร์เคสตรา โดยทั่วไปบทเพลงซิมโฟนีประกอบด้วย 3-4 ท่อนเพลง(Movement) โดยมีการจัดรูปแบบของความเร็วจังหวะแต่ละท่อนดังนี้
                                  ท่อนที่ 1 (First Movement) เป็นบทนำของเพลงมักมีความยาวมากที่สุด ใช้รูปแบบโซนาตา (Sonata Form) มีลักษณะของความลึกซึ้งสลับซับซ้อน เป็นท่อนเพลงที่มีจังหวะเร็ว

                                  ท่อนเพลงที่ 2 (Second Movement) โดยทั่วไปจะเป็นท่วงทำนองที่ช้าเป็นการพัฒนาทำนองหลักของบทเพลง (Theme) อาจใช้รูปแบบของเทอนารี เป็นท่อนเพลงที่มีจังหวะช้า
                                  ท่อนเพลงที่ 3 (Third Movement) เป็นลีลาที่ไพเราะผ่อนคลายหรรษาไปตามบทเพลงที่เรียกว่า มินูเอท (Minuet) ลักษณะของโครงสร้างมักจะเป็นจังหวะเต้นรำมีการซ้ำทวนของทำนองต่าง ๆ มากที่สุด ลักษณะของความเร็วแบบสนุกสนาน เร็วปานกลาง
                                  ท่อนเพลงที่ 4 (Fourth Movement) มักจะมีท่วงทำนองที่เร็วและมีสาระของเพลงน้อยกว่าท่อนอื่น บางครั้งก็เป็นลีลาที่แปรผันมาจากทำนองหลัก (Theme) ความเร็วของจังหวะมีลักษณะเร็วเร้าใจ

ตัวอย่างบทเพลงที่ควรฟัง

       Haydn: Symphony No.94

       Mozart: symphony No.40

       Beethoven: Symphony No. 3

                 โซนาตา (sonata) เป็นเพลงสำหรับเครื่องดนตรีเดี่ยว เช่น เปียโนโซนาตา ก็คือ บทเพลงสำหรับเดี่ยวเปียโน ไวโอลินโซนาตา เป็นบทเพลงสำหรับเดี่ยวไวโอลิน อนึ่งเพลงเดี่ยวสำหรับเครื่องดนตรีที่ไม่ใช่เปียโนจะมีเครื่องดนตรีบรรเลงประกอบซึ่งมักเป็นเปียโน บทบาทของเครื่องดนตรีที่บรรเลงประกอบในสมัยแรก ๆ จะเป็นแนวสนับสนุนเท่านั้น แต่ในสมัยต่อ ๆ มา เครื่องดนตรีประกอบจะเปลี่ยนบทบาทเป็นการบรรเลงร่วมกันหรือโต้ตอบกันมากกว่า ความสำคัญของบทบาทใกล้เคียงกันมากขึ้น บทประพันธ์ ประเภทโซนาตามักประกอบด้วย 3 หรือ 4 ท่อนเพลง ท่อนแรกมักอยู่ในอัตราจังหวะเร็ว ท่อนที่ 2 อยู่ใน อัตราจังหวะช้า ท่อนที่ 3 มักอยู่บรรยากาศที่ร่าเริงสนุกสนานในจังหวะเต้นรำแบบมินูเอต

                 ลักษณะของโซนาตาในสมัยคลาสสิกตอนต้นยังมีลักษณะไม่แน่นอนอาจจะมีเพียงท่อนเดียว หรือสามท่อน (เร็ว – ช้า - เร็ว) รูปแบบพัฒนามาเรื่อยจนมีรูปแบบแน่นอน คือ มีลักษณะคล้ายซิมโฟนี คือ มี 4 ท่อน หรือ คล้ายคอนแชร์โต คือ มี 3 ท่อน